Το τίμημα της βεβαιότητας, άγχος.

Το άγχος συγκαταλέγεται στις πιο συχνές αιτίες ψυχικής δυσφορίας της εποχής μας. Μιλάμε γι’ αυτό περισσότερο από ποτέ, αναζητούμε τρόπους να το διαχειριστούμε και συχνά το αντιμετωπίζουμε ως κάτι που πρέπει να εξαλειφθεί. Κι όμως, όσο περισσότερο προσπαθούμε να το απομακρύνουμε, τόσο περισσότερο φαίνεται να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ζούμε.

Αυτό οδηγεί σε ένα μάλλον άβολο ερώτημα.

Μήπως οι ίδιες οι προσπάθειές μας να απαλλαγούμε από το άγχος είναι εκείνες που, άθελά μας, το συντηρούν;

Το άγχος δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας ούτε απόδειξη ότι κάτι μέσα μας «δεν λειτουργεί σωστά». Είναι ένας φυσιολογικός μηχανισμός, απαραίτητος για την προσαρμογή και την επιβίωσή μας. Το πρόβλημα δεν είναι το άγχος καθαυτό. Είναι ο τρόπος με τον οποίο έχουμε μάθει να το ερμηνεύουμε και, κυρίως, να ανταποκρινόμαστε σε αυτό.

Στην κλινική πράξη, ένα από τα συχνότερα μοτίβα που συναντώ δεν είναι η ένταση του άγχους, αλλά η δυσκολία ανοχής της αβεβαιότητας. Η ανάγκη να γνωρίζουμε εκ των προτέρων ότι όλα θα εξελιχθούν όπως τα έχουμε σχεδιάσει. Η επιθυμία να αισθανθούμε σίγουροι πριν πάρουμε μια απόφαση, κάνουμε μια αλλαγή ή εκφράσουμε μια ανάγκη.

Το παράδοξο είναι ότι η βεβαιότητα που αναζητούμε σπάνια έρχεται. Και όσο περισσότερο την επιδιώκουμε, τόσο περισσότερο οργανώνουμε τη ζωή μας γύρω από την αποφυγή της αβεβαιότητας.

Έτσι, το άγχος αρχίζει να επηρεάζει τις επιλογές μας με τρόπους που συχνά περνούν απαρατήρητοι. Αναβάλλουμε μια δύσκολη συζήτηση. Επανεξετάζουμε διαρκώς μια απόφαση. Αναζητούμε διαβεβαιώσεις από τους άλλους. Περιμένουμε να νιώσουμε έτοιμοι πριν αναλάβουμε δράση.

Κάθε μία από αυτές τις συμπεριφορές προσφέρει στιγμιαία ανακούφιση. Ταυτόχρονα, όμως, ενισχύει ένα ισχυρό μήνυμα προς τον εγκέφαλο: ότι η αβεβαιότητα είναι επικίνδυνη και πρέπει να αποφεύγεται.

Με τον χρόνο, η ζωή παύει να οργανώνεται γύρω από όσα έχουν πραγματική σημασία και αρχίζει να οργανώνεται γύρω από την αποφυγή της δυσφορίας. Οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται με βάση τις αξίες ή τους στόχους μας, αλλά με γνώμονα τη μείωση του άγχους.

Αυτό είναι το πραγματικό κόστος του άγχους. Όχι μόνο η δυσάρεστη εμπειρία του, αλλά ο τρόπος με τον οποίο περιορίζει, σχεδόν ανεπαίσθητα, την ελευθερία των επιλογών μας.

Η ψυχική υγεία δεν προϋποθέτει την απουσία άγχους. Προϋποθέτει την ικανότητα να ανεχόμαστε την αβεβαιότητα χωρίς να της επιτρέπουμε να καθορίζει τη συμπεριφορά μας.

Στην ψυχοθεραπεία, η ουσιαστική αλλαγή σπάνια ξεκινά όταν το άγχος εξαφανιστεί. Ξεκινά όταν σταματούμε να περιμένουμε τη βεβαιότητα για να προχωρήσουμε. Όταν αναγνωρίζουμε ότι η αυτοπεποίθηση δεν προηγείται της δράσης. Τις περισσότερες φορές, είναι το αποτέλεσμά της.

Ίσως, λοιπόν, το πιο ουσιαστικό ερώτημα να μην είναι «Πώς θα σταματήσω να αγχώνομαι;».

Ίσως να είναι «Πόσο χώρο έχω ήδη παραχωρήσει στο άγχος να αποφασίζει για μένα;».

Γιατί όταν κάθε επιλογή υπαγορεύεται από την ανάγκη να αποφύγουμε την αβεβαιότητα, δεν περιορίζεται μόνο το άγχος. Περιορίζεται και η ίδια η ζωή.